5×5 Rubik küp çözümü

5×5 küpün parçaları ve indirgeme yöntemi

5×5 Rubik küpte 98 görünen parça vardır: 8 köşe, 36 kenar ve 54 merkez parçası. Küp yaklaşık 2,83 · 10⁷⁴ farklı duruma girebilir. Bu sayı korkutucu görünür, ama iyi bir yöntemle 5×5 4×4’ten çok daha zor değildir. Bütün boyutlara ve şekillere genel bir bakış küp çeşitleri sayfasında.

4×4’e göre büyük bir avantajı var: 5×5’in her yüzünün tam ortasında, 3×3’teki gibi sabit bir merkez parçası bulunur. Bu altı parça birbirine göre hiç yer değiştirmez. Bu yüzden renk düzenini ezberlemen gerekmez: bir yüzün hangi renkte olacağını her zaman sabit merkezin rengi gösterir.

Yöntemin adı indirgeme. Her yüzde dokuz merkez parçasından 3×3’lük bir merkez, her kenarda üç parçadan bir kenar üçlüsü kurarsın. Sonra küp bir 3×3 gibi görünür ve onu öyle çözersin. Bu yüzden 3×3’ü güvenle çözebilmelisin; henüz çözemiyorsan önce 3×3 Rubik küp çözümü rehberiyle başla. 4×4’ü çözebiliyorsan fikir sana tanıdık gelecek: 4×4 Rubik küp çözümü aynı yöntemi dört katmanla anlatır.

5×5’te hamleler nasıl yazılır?

5×5’te her yönden beş katman vardır. Karışıklık olmasın diye harfin önündeki sayı hangi katmanın döndüğünü söyler:

• R, L, U, D, F, B: yalnızca dış katman, 3×3’teki gibi.
• 2R, 2U, 2D, 2L: yalnızca o yönden ikinci katman, yani dış katmanın hemen yanındaki iç katman. 2R, R ile aynı yönde döner.
• 3R, 3U: yalnızca tam ortadaki orta katman. 3R, R ile; 3U, U ile aynı yönde döner.
• Rw ve 3Rw: geniş hamleler. Rw dış katmanı ikinci katmanla birlikte, yani iki katmanı; 3Rw üç katmanı birlikte çevirir. 5×5 küp oyunu da bu yazımı kullanır.

Harf tek başına, o yüze karşıdan bakınca saat yönünde çeyrek tur demektir. Kesme işareti saat yönünün tersini, harften sonra gelen 2 yarım turu gösterir. 2R2 örneğin sağdan ikinci katmanı yarım tur çevirir.

Başka rehberlerde dikkat: küçük bir r harfi bazen yalnızca iç katmanı, bazen iki katmanı birlikte gösterir. Resmî WCA yazımında Rw sağdan iki katman, 3Rw üç katman demektir. 3R, 3×3’ten bildiğin M katmanının ters yönüdür: 3R ile M' aynı hamledir. Bu rehberin algoritmalarında geniş hamle yok; yalnızca dış katmanlar ve tek tek iç katmanlar döner.

Çizimlerde renkler hep aynı düzende durur. Beyaz üstteyse önde yeşil, sağda kırmızı vardır; sarı üstteyse önde mavi, sağda yine kırmızı. Küpü her adımda nasıl tutacağın o adımın başında yazıyor.

1. Merkezleri tamamla

Her yüzde dokuz merkez parçası var: sabit parça ve çevresindeki sekiz hareketli parça. Bunların dördü merkezin köşelerinde, dördü sabit parçanın hemen yanında (üstünde, altında, solunda ve sağında) durur. Amaç, bir yüzün dokuz merkez parçasının hepsinin aynı renkte olması.

Temel fikir hep aynı: iç katmanı kaldır, hedef yüzü çevir, iç katmanı geri indir. Uygun bir parçayı bir iç katmanla hedef yüze taşırsın, parça orada kalsın diye hedef yüzü çevirirsin ve iç katmanı geri çevirirsin. Böylece geri kalan her şey yerine döner.

İlk iki merkez: beyaz ve sarı

1. Beyaz merkez: Beyaz sabit parçanın çevresinde serbestçe kur. En kolayı önce sabit parçanın yanındaki dört parça (bir artı), sonra dört köşe. Burada istediğin her şeyi çevirebilirsin, henüz bozulacak bir şey yok.
2. Sarı merkez: Şimdi küpü beyaz altta, sarı üstte tut. İki kısa dizi parçaları önden üste taşır ve alttaki beyaz merkezi bozmaz.

Önde sabit merkezin üstünde ve altında iki sarı parça varsa bu dizi onları üstte sabit parçanın soluna ve sağına taşır:

3R U 3R'

Üstte solda ve sağda duran parçalar bunun karşılığında öne geçer. Üst merkezin köşelerindeki parçalar yalnızca bir kez dönüp üstte kalır.

Önde sağdan ikinci sütunda üç sarı parçalık bir şerit varsa bu dizi onu üstte soldan ikinci sütuna yerleştirir:

2R U2 2R'

Üst merkezin sağdaki sütunu bu sırada yerinde kalır. Eksik yer doğru konuma gelsin diye üst yüzü önceden U ile çevir. U hamleleri başka hiçbir merkezi değiştirmez, bu yüzden hazırlık için onları her zaman kullanabilirsin.

Son dört merkez

Şimdi beyaz üstte, sarı altta kalır. Ön yüzün merkezini (F) kurarsın ve parçaları sağ yüzden (R) alırsın. İki dizi yalnızca ön ve sağ merkezi değiştirir; beyaz, sarı, sol ve arka merkez bozulmaz. Sağ yüzü önceden R ile istediğin kadar çevirebilirsin, bu da başka bir merkezi bozmaz.

1. Orta sıra: Sağ yüzde sabit parçanın üstünde ve altında iki uygun parça varsa 3U' R 3U onları önde sabit parçanın soluna ve sağına getirir.
2. Alt sıra: Sağ yüzde, merkezin üst sırasında üç uygun parçalık bir şerit kur. Sonra 2U F2 2U' bu şeridi ön merkezin alt sırasıyla değiştirir. Sabit parçanın solundaki ve sağındaki iki parça bu sırada yalnızca yer değiştirir, bu sorun değil.
3. Üst sıra: Hazır alt sırayı F2 ile yukarı çevir, sağda yeni bir şerit kur ve 2U F2 2U' dizisini bir kez daha yap.

Sağdaki şeridi ilk merkezlerdeki gibi serbestçe kurarsın. Bütün küpü dikey eksen etrafında döndürürsen aynı diziler her komşu yan yüz çifti için geçerlidir. Son iki merkezde de ön ve sağ yüz arasında aynı iki diziyi kullanırsın.

2. Kenarları eşleştir

5×5’te her kenar üç parçadan oluşur: ortada bir orta kenar parçası, iki yanında birer yan parça. Orta kenar parçası, sabit merkez gibi iyi bir dayanak noktasıdır: her zaman kendi kenarının ortasına aittir. Amaç, merkezleri bozmadan on iki kenarın her birini üç uyumlu parçadan kurmak. İki yan parçayı sırayla orta parçanın yanına eklersin.

Başlangıç durumu: Beyaz üstte kalsın. Kurmak istediğin kenarı, orta parçası orada olacak şekilde sol önde tut. Orta parçanın öne baktığı rengi aklında tut, örneğin yeşil. Şimdi aynı iki renkteki bir yan parçayı bul ve sağ öne getir. Bunun için R, U, D ve B hamlelerini kullanabilirsin, çünkü bu hamleler sol öndeki kenara dokunmaz.

Yan parça önde orta parçayla aynı rengi gösteriyorsa, burada yeşil, doğru sıradadır.

Yan parça sağ önde altta duruyorsa bu dizi onu solda, orta parçanın üstüne getirir:

2U' R U R' F R' F' R 2U

Yan parça sağ önde üstte duruyorsa bu dizi onu solda, orta parçanın altına getirir:

2D R U R' F R' F' R 2D'

İki dizide de olan şu: 2U' (ya da 2D) bir iç sırayı yana kaydırır. R U R' F R' F' R sağ öndeki kenarı ters çevirir, böylece yan parçan öbür sıraya geçer. 2U (ya da 2D') onu sola, orta parçanın yanına kaydırır ve aynı anda merkezleri düzeltir. Soldaki orta parça ve soldaki öbür yan parça yerinde kalır, daha önce eşleşmiş kenarlar da eşleşmiş kalır.

Yan parça önde yanlış rengi mi gösteriyor? O zaman öbür sıraya aittir. R U' B' R2 sağ öndeki kenarı ters çevirir: altta duran yan parça artık üsttedir ve önde uygun rengi gösterir (üstteki de alta geçer). Soldaki kenar bu sırada hiç oynamaz; eşleşmiş kenarlar yalnızca yer değiştirir, bozulmaz.

İki yan parça da solda ama yer değiştirmiş mi? R, U, D ve B ile sağ öne henüz eşleşmemiş bir kenar getir ve 2U' R U R' F R' F' R 2U dizisini bir kez yap. Soldaki üst parça bu sırada sağa geçer ve onu aynı yolla yerine koyarsın. Sağ önde eşleşmiş bir kenar varken bu diziyi yaparsan o kenar bozulur.

Bir kenar bitince onu bir dış katman hamlesiyle üste ya da alta park et ve sıradaki orta parçayı sol öne getir. Bu son kenara kadar işe yarar: sonunda sol ön ve sağ ön son iki açık kenardır ve aynı yolla devam edersin. En sonda yalnızca iki yan parçası yer değiştirmiş tek bir kenar kalırsa bu, 4. adımdaki kenar paritesidir.

3. Küpü bir 3×3 gibi bitir

Şimdi 5×5’inde altı tek renk merkez ve on iki eşleşmiş kenar var. Bundan sonra yalnızca dış katmanları (R, L, U, D, F, B) çevirirsin ve küpü tam bir 3×3 gibi çözersin, örneğin 7 adımlık başlangıç yöntemiyle. Daha hızlı çözüyorsan CFOP metodu ve OLL ile PLL için Rubik küp algoritmaları da işine yarar.

Burada 5×5 hoş bir sürpriz yapar: 4×4’ün iki özel durumu, yani tek başına ters dönmüş bir kenar ya da son katmanda yer değiştirmiş iki kenar, kenarlar eşleştikten sonra 5×5’te görülmez. Nedeni sabit merkezler ve orta kenar parçalarıdır. Köşeler, orta kenar parçaları ve sabit merkezler her hamlede birlikte gerçek bir 3×3 gibi hareket eder: 2R gibi bir iç katman onlara hiç dokunmaz, 3R ise onları 3×3’teki M katmanı gibi taşır. 3×3’te imkânsız olan bir durum bu yüzden burada da çıkamaz.

4. Kenar paritesini düzelt

Tek gerçek özel durumla son iki kenarı eşleştirirken karşılaşırsın: bir kenar neredeyse tamamdır, orta parçası doğru yerdedir, ama iki yan parçası yer değiştirmiştir. Yan parçalar iki rengi orta parçanın tam tersi yönde gösterir. Normal eşleştirme hamleleriyle bu düzelmez. Küpçüler buna kenar paritesi ya da kısaca 5×5 paritesi adını verir. Yanlış bir şey yapmadın: kabaca her iki çözümden birinde karşına çıkar.

Sorunlu kenarı ön üstte tut ve şu diziyi yap:

2R2 B2 U2 2L U2 2R' U2 2R U2 F2 2R F2 2L' B2 2R2

Bu dizi yalnızca bu kenarın iki yan parçasının yerini değiştirir. Orta kenar parçaları, köşeler, diğer bütün kenarlar ve merkezlerin renkleri olduğu gibi kalır. Dikkat: 2R ve 2L yalnızca ikinci katmanlardır, ne orta katman ne de iki katman birlikte.

4×4’ün PLL paritesinden farkı ne?

4×4’te iki parite vardır: tek bir kenarın ters dönmüş göründüğü OLL paritesi ve son katmanda iki kenarın yer değiştirdiği PLL paritesi. İkisi de 4×4’te sabit merkez ve orta kenar parçası olmadığı için çıkar. 5×5’te ise kenarlar eşleştikten sonra küp gerçek bir 3×3 gibi davranır, bu yüzden PLL paritesi hiç çıkmaz. Kenar paritesi daha önce, kenarları eşleştirirken görünür ve orada düzeltilir.

Kenar paritesi dizisi, 4×4’teki OLL paritesi dizisiyle aynı hamlelerden oluşur; iç katmanlara burada 2R ve 2L denir. İki küpte de ön üstteki kenarın iki yan parçasının yerini değiştirir. 4×4’te ortada bir parça olmadığı için orada bu, kenarın ters dönmesi gibi görünür.

Resim benziyor diye 4×4’ün PLL paritesi dizisini (2R2 U2 2R2 Uw2 2R2 Uw2, ardından U2) 5×5’te deneme. Bu dizi 5×5’te iki kenarın yan parçalarını birbirine karıştırır ve iki merkezi bozar. 5×5’te parite için yalnızca kenar paritesi dizisi gerekir.

İpuçları ve sık yapılan hatalar

• Eşleştirmeden sonra merkezler bozuk mu? Neredeyse her zaman bir iç katman geri çevrilmemiştir. 2U' ya da 2D ile başlayan her dizi 2U ya da 2D' ile biter. Arada başka bir şey çevirme.
• Yanlış katman: 5×5’te bir yerine iki katmanı birden çevirmek kolaydır. Yalnızca 2R ya da 2U çevirmek istiyorsan dış katmanı başparmağınla tut.
• Renk düzeni yanlış olamaz: Her yüzün rengini sabit merkez belirler. Merkezleri kurarken hangi rengin nereye gideceğini düşünmen gerekmez, yalnızca sabit parçaya bak.
• Süreni ölç: Yöntem oturduğunda sürelerini küp kronometresi ile ölç. Böylece ne kadar ilerlediğini açıkça görürsün.
• Ekranda dene: 5×5 küp oyunu sayfasında beş katmanın her birini ayrı çevirebilir, her hamleyi geri alabilirsin. Bir diziyi ilk kez denerken işe yarar.

Bütün algoritmalar tek tabloda

Bu sayfayı yazdırabilir ya da tarayıcında PDF olarak kaydedebilirsin (Ctrl+P). Böylece bütün diziler küpün yanında durur:

3×3 için hazır PDF’ler Rubik küp çözümü PDF sayfasında. Daha küçük boyutlar için 2×2 Rubik küp çözümü rehberi de var. Bir boy küçüğü için 4×4 Rubik küp çözümü rehberine bak. Sanal küpte pratik yapmak istersen 4×4 küp oyunu da iç katmanları tek tek çevirmeni sağlar.

5×5 küp hakkında sık sorulan sorular